Blog

Keltfacts: Bretons

We laten jullie graag kennis maken met de Keltische cultuur in onze rubriek Keltfacts. In deze blog onderzoeken we het Bretons, de Keltische taal die wordt gesproken in de regio Bretagne, Frankrijk.

Wat is de geschiedenis van het Bretons?

Net als het Welsh en Cornish stamt Bretons af van de Brythonische talen, een taalfamilie binnen de Keltische talen. Tijdens de vijfde en zesde eeuw kwamen Britse migranten naar Armorica (het huidige Bretagne), aan de westkust van Frankrijk. Zij namen de Bretonse taal met zich mee.

Oud Bretons werd tot de elfde eeuw gebruikt, we kennen dit alleen nog uit bronnen als namen en enkele documenten. We vinden Middel Bretons van ongeveer 1100 tot 1650 na Christus. Tekstuele bronnen uit met name de vijftiende eeuw zoals gedichten, gebedenboeken en andere religieuze educatie boeken leren ons meer over deze taalvorm. Middel Bretons gold tot ongeveer de twaalfde eeuw als de taal van de elite. Pas daarna is deze taal ook steeds meer door de lagere klassen gebruikt. De elite stapte over op Frans als hoofdtaal, maar Bretons leefde voort in schriftelijke vorm. In de zestiende eeuw wordt ook voor het geschreven woord aan Frans de voorkeur gegeven.

De zeventiende eeuw geldt als de 'geboorte' van het geschreven Modern Bretons. De geleerde Julien Maunoir leerde zichzelf de taal om de Bretonse boeren het Christelijke geloof over te dragen. In 1659 schreef hij een Bretons woordenboek met nieuwe spelling.

De Franse regering had nooit veel interesse in minderheidstalen, gesproken door de lagere klassen. Om één nationale cultuur en eenheid te bouwen en behouden werd Frans beschouwd als de officiële taal. Het streven naar deze Franse eenheid ging zelfs zo ver, dat vanaf 1880 werd Bretons verboden door de Republiek. Minderheden moesten de kop ingedrukt worden. Op scholen mochten kinderen de taal niet meer spreken en werden ze gestraft als ze dat wel deden.

In een poging weer leven te brengen in de taal na het verbod, kwam er een Bretonse school zodat kinderen tweetalig konden worden opgevoed. Rond 1900 beheerste de helft van de Bretoenen het Bretons als enige taal en de andere helft van de bevolking was zowel Bretons als Frans machtig.

Hoe staat het tegenwoordig voor met het Bretons?

Tegenwoordig is Bretons een bedreigde taal. Nog maar 500.000 mensen spreken en verstaan nog Bretons. Er bestaat zelfs niemand meer die Bretons als enige taal beheerst. Omdat het voornamelijk de oudere bevolking is die de taal spreekt, sterft deze met hen langzaam uit. Om dit tegen te gaan wordt het tweetalig onderwijs aangemoedigd en zijn er tegenwoordig 33% meer kinderen naar tweetalige klassen.

Bretons is de enige Keltische taal die nog steeds geen officiële taal is. Volgens de Franse grondwet is Frans nog altijd dé taal van de republiek en bestaat hier geen andere taal naast.

Gelukkig is er nog veel literatuur te vinden. Wanneer het uitsterven van het Bretons niet omgekeerd kan worden, zullen deze in de toekomst nog de enige bronnen zijn om de taal te kunnen bestuderen, net als bij het Oud en Middel Bretons.

Een paar woordjes Bretons leren?

  • Goede dag – Demat
  • Hoe gaat het? – Mat ar jeu?  (letterlijk, hoe gaat het spel?)
  • Dankjewel – Trugarez
  • Heel erg bedankt – Trugarez Vras
  • Alsjeblieft – Mar plij
  • Tot ziens – Ken arc’hentañ

En ter voorbereiding op het nieuwe jaar kun je iemand een gelukkig nieuwjaar wensen door “Bloavezh Mat” te zeggen!

Ben jij bekend met het Bretons of zou je het willen leren spreken? Laat het ons weten!

Door Dewi van Zeggelaar

Bekijk ook