Blog

Keltfacts: Fidchell

In onze serie Keltfacts laten we je graag kennismaken met de Keltische cultuur. Deze blog is voor al onze bordspelfanaten. We stellen je voor aan Fidchell, een Iers bordspel.

Wat is Fidchell?

Fidchell, of gwyddbwyll in het Welsh, is een heel oud Keltisch bordspel uit de vijfde eeuw. Het heeft sterke strategische aspecten in hoe het wordt gespeeld en gebruikt in oude verhalen. Volgens legendes en verhalen wordt het spel gespeeld door royalty en de goden. De god Lugh zou het spel hebben uitgevonden en het aan zijn zoon hebben geleerd, die het bij de sterfelijke mensen heeft geïntroduceerd.

Het spel speelt een rol in veel verhalen uit die tijd. Een daarvan is de ‘Tochmarc Étaíne’. Een tekst over de Ierse mythologie. Hier wordt het spel gespeeld wanneer de ene koning, Midir, de andere, Eochaid, uitdaagt met de bedoeling zijn vrouw terug te winnen. Het speelbord wordt zelfs genoemd in verhalen over koning Arthur, waar Owain en Arthur Fidchell spelen met gouden figuren op een zilveren bord.

Veel belangrijke beslissingen werden genomen op basis van een spelletje Fidchell. De veldslagen werden geïnspireerd door de eb en vloed van het bordspel, en net als in de verhalen werden er weddenschappen geplaatst op de uitkomst van een spel.

Hoe speel je Fidchell?

Fidchell wordt gespeeld met twee personen. Het bord is rond met 78 stippen als plaatsen waar de stenenen de verdeeld, zodat elke speler evenveel stenen  heeft om mee te spelen, bijvoorbeeld zwart en wit. Je begint met 27 stukken, acht op het bord en negentien aan de zijkant.

Allereerst wordt het 'koningsstuk' in het midden van het bord geplaatst. Dit is een steen groter dan de anderen en deze speelt later in het spel een grote rol.

Wit of de verliezer van een eerdere ronde begint het spel. Elke speler legt eerst een steen op het bord op een van de cirkels. Als je geen stenen meer hebt om te plaatsen, kun je je stukken langs een lijn op het bord verplaatsen, totdat er een stuk in de weg zit. Zodra je je steen begint te bewegen, kan de koningssteen door elke speler worden gebruikt om de ander te vangen.

Je kunt ook proberen stenen van de andere speler te vangen. Als je succesvol bent, krijg je nog een beurt. Dit doe je door ze tussen twee van je eigen stenen in te sluiten. Een handige manier om ze van hun uiteindelijke doel te houden!

Hoe je het spel kunt winnen, verschilt per speler. Wit moet proberen een rechte lijn van het midden naar de rand van het bord te krijgen en zwart moet proberen dat te voorkomen.

Fidchell wordt vaak verward met tafl-spellen. In die spellen heeft elke speler echter ongelijke stenen, waarbij de ‘aanvaller’ een ander aantal stukken heeft dan de ‘verdediger’. Tafl-spellen en soortgelijken bevatten ook vaak dobbelstenen. Deze worden niet gebruikt bij Fidchell.

Hoe heeft Fidchell andere bordspellen geïnspireerd?

Uiteindelijk groeide de naam Fidchell uit tot ficheall, het Ierse woord voor schaken. Er wordt gezegd dat het het schaakspel heeft geïnspireerd dat we nu kennen, maar dat gerucht is misschien niet meer dan dat. Waarschijnlijk zijn het de tafl-spellen die het schaakspel hebben geïnspireerd zoals we dat tegenwoordig kennen. De overeenkomst tussen tafl-spellen en Fidchell heeft waarschijnlijk geleid tot de gedachte dat Fidchell in plaats daarvan schaak heeft geïnspireerd!

Waag jij je komend weekend aan een potje Fidchell?


Artikel door Dewi van Zeggelaar

Bekijk ook