Blog

Keltfacts: Iers

We laten jullie graag kennis maken met de Keltische cultuur in onze rubriek Keltfacts. In deze blog onderzoeken we de Ierse taal, één van de Keltische talen die vooral in Noord-Ierland bekend is.

In de vorige blogs hebben we je kennis laten maken met Bretons en Welsh. Deze talen behoren tot de familie Eiland-Keltische talen. Een van de bekendste talen in deze familie is het Iers.

De officiële Ierse taal

De Ierse taal is ook wel bekend als Gaelic in het Engels. Dit stamt af van het Ierse woord voor de Ierse taal: Gaeilge. Engels en Iets zijn de twee officiële talen in Republiek Ierland. Ongeveer 41% van de Ierse bevolking spreekt Iers en daarnaast ook vloeiend Engels.

Ondanks dat niet iedereen de Ierse taal beheerst is Iers wel de eerste taal in Ierland. Bebording langs de wegen is uitgevoerd in beide talen, en burgers hebben het recht om Iers te gebruiken als ze in aanraking komen met de overheid. De Grondwet is geschreven in zowel het Engels als het Iers. In het geval van tegenstrijdigheden in de vertalingen prevaleert de Ierse tekst.

Waarom spreken de Ieren ook Engels?

De Engelse taal is tegenwoordig dominant in Ierland. Mensen spreken Engels op hun werk, in de meeste media en ook in de politiek wordt vooral Engels gesproken. Tijdens een groot gedeelte van de Ierse geschiedenis werd Ierland geregeerd door de Engelsen. Iers spreken was niet verboden maar werd wel ontmoedigd. Tijdens de Ierse Hongersnood van 1845 tot 1850 stierf of emigreerde een groot deel van de Iers sprekende bevolking naar andere Engelstalige landen.

Vanaf 1830 richtten de Engelsen scholen op om de bevolking te onderwijzen. Op deze scholen was al het onderwijs in het Engels en was Iers spreken verboden. Thuis Iers praten werd niet verboden maar werd opnieuw wel sterk ontmoedigd. Om de bevolking te motiveren Engels te gaan praten werd de Ierse taal gepresenteerd als een taal voor de boeren, terwijl Engels een taal was voor de “ hogere” lagen van de bevolking. De Katholieke Kerk deed hier ook aan mee.

Iers is heel beschrijvend

De Ierse namen van plaatsen zijn vaak heel beschrijvend. Ze vertellen je vaak over het landschap en de omgeving van de plaats. Zo vertellen plaatsnamen met ‘lough’ er in over de aanwezigheid van een meer. ‘Beg’ betekent klein, ‘Ennis’ of ‘inis’ is een eiland, ‘carrick’ is rotsachtig en ‘dona(gh)’ geeft aan dat er een kerk is. ‘Glen’ is een vallei’ en ‘slieve’ een berg.

Toch laten Ierse namen soms wat aan de verbeelding over. Zoals bij de berg Magairlí an Deamhain. De Preutse Engelsen hebben deze berg de naam Devil’s mother [moeder van de duivel] gegeven, terwijl de letterlijke vertaling van de Ierse naam ‘de ballen van de duivel’ is.

Spreek jij ook al een paar woordjes Iers?

  • Hallo - Dia dhuit
  • Dankjewel! - Go raibh maith agat! (letterlijk: Dat je goedheid mag hebben)
  • Alsjeblieft - Le do thoil
  • een ‘ding’ - yoke (Als je niet op een woord kan komen)
  • Twee Guinness, alsjeblieft - Dha Guinness le do thoil
  • Proost! - Sláinte!
  • Vaarwel - Slan

Bekijk ook