Blog

Keltfacts: Keltische knopen

We laten jullie graag kennis maken met de Keltische cultuur in onze rubriek Keltfacts. In deze blog onderzoeken we de verschillende Keltische knopen en hun betekenis.

Waar komen Keltische knopen vandaan?

Keltische knopen komen niet per sé van de Kelten, al zou de naam dat wel suggereren. De eerste verworven patronen werden al gevonden in de Romeinse tijd. Spiralen en trappatronen waren daar een van de meest dominante vormen van knopen.

De meeste kennis gerelateerd aan de Keltische knopen is van 450 na Christus, toen het Christendom meer macht begon te krijgen. Vondsten van die tijd hadden Christelijke kunstwerken, geadoreerd met Keltische knopen aan de randen tussen scenes, van het schilderij of op andere manieren geïncorporeerd. Er zijn zelfs knopen teruggevonden in Romeinse vloermozaïeken.

Doordat Kelten voornamelijk mondeling de kennis van tradities overbrachten is het lastig te zeggen waar de knopen nu écht zijn ontstaan en wat ze precies betekenden. Wat we wel weten is dat de trektochten door Europa ervoor zorgden dat het gebruik van de knopen zich verspreidde en uiteindelijk rond de zevende eeuw ook in Ierland terecht kwamen. Hier werden ze Kelt-eigen gemaakt.

Waar worden Keltische knopen voor gebruikt?

Sommige knopen worden decoratief gebruikt en andere knopen hebben meer betekenis.

Keltische families konden voor thema’s een eigen knoop hebben, waardoor ze heel makkelijk te personaliseren waren. Natuurlijk waren er ook knopen die voor iedereen grofweg dezelfde betekenis hadden, zoals de spiraalknoop of de zeemansknoop.

Toen het Christendom steeds meer op kwam, en meer koningen en regenten zich bekeerden, werd het voor Kelten en andere heidenen verboden om hun geloof te beoefenen. De Kelten vonden hier een weg omheen, door bijvoorbeeld kleine Keltische elementen in hun verhalen te verstoppen (zoals je ook in onze Koning Arthur blog kan lezen), maar ook om de knopen in het, anders Christelijke, kunstwerk te gebruiken.

Daarnaast zijn veel knopen te vinden op grafstenen en kerken, maar ook in manuscripten, waar Keltische knoopwerken gebruikt werden om letters te ornamenteren. Zelfs in kruizen worden de knopen gebruikt in combinatie met Bijbelse taferelen. Het Keltische kruis is bijvoorbeeld gemaakt met een ornamentatie van Keltische knopen.

Wat betekenen Keltische knopen?

De knopen worden vaak genaaid of geknoopt met één draad. Dat staat voor de verbinding tussen begin en einde, en hoe het leven en oneindigheid zijn verbonden. Oneindigheid komt door het design van de knoop, waarin geen begin of einde is te vinden.

Van de knopen op kerken en grafstenen wordt gedacht dat ze staan voor bescherming tegen boze geesten. Dit is vooral door analyse van context en in combinatie met andere kennis van de knopen. Veel exacte betekenissen zijn door de eeuwen heel verloren gegaan, omdat er weinig over werd geschreven.

Tegenwoordig zijn er verschillende knopen die redelijk populair zijn. Veel worden gedragen als sieraad of zelfs als tattoo. Een paar voorbeelden zijn:

  • De spiraalknoop: dit is de knoop die bovenal voor de oneindigheid staat. Drie hoeken krullen om in een spiraal waarbij elke spiraal van de knoop staat voor water, aarde en vuur. De drie krachten van de natuur.
  • De Keltische liefdesknoop: waarbij de knopen verwikkeld zijn tot twee harten.
  • Zeemansknoop: relatief simpel, maar erg betekenisvol omdat het voor zeemannen een herinnering is aan thuis. Elke knoop staat voor een geliefde waar ze naar willen terugkeren. Hoe meer knopen erin gelegd worden, hoe sterker hij wordt. Dit symboliseert ook de sterker wordende band.

Wanneer knopen getekend worden kunnen ze vaak uitgebreider verbeeld worden, door extra krullen en versieringen toe te voegen, dan wanneer ze echt geknoopt worden.

Sommige mensen ontwerpen ook hun eigen knopen op papier, zodat ze er een eigen betekenis en symboliek bij kunnen bedenken.

Hoe zou jij je eigen knoop eruitzien als je hem zelf ontwerpt? Welke betekenis zou het voor jou hebben?


Door Dewi van Zeggelaar

Bekijk ook