Blog

Keltfacts: Tartan

We laten jullie graag kennis maken met de Keltische cultuur in onze rubriek Keltfacts. In deze blog onderzoeken we tartan, de stof waar kilts van worden gemaakt. We vertellen jullie over de patronen en betekenissen van tartan.

De welbekende stof van de kilts is meer dan een paar mooie kleuren bij elkaar. In deze blogpost vertellen we jullie over de patronen en betekenissen van tartan, de geruite wollen stof waar de kilts van worden gemaakt.

Hoe wordt het patroon van tartan gemaakt?

De Schotse ruit ontstaat door afwisselende banden die om en om worden gewoven. De banden zijn in verschillende kleuren. Deze worden horizontaal en verticaal herhaald en zo krijg je het bekende geruite patroon van de tartan. Door deze manier van weven, komen er kleuren lichter of donkerder uit het patroon.

Vroeger kreeg tartan haar kleur door de wol voor het weven te kleuren met natuurlijke verf. Door de wol te weken met bloemen of planten kreeg het een natuurlijke tint. Wel was het daardoor ook snel zijn kleur kwijt, wanneer de Hooglanders hun kilt dag en nacht droegen. Toen er eenmaal met chemische verf werkte, bleef de kleur langer behouden, en kon men ook feller gekleurde tartans maken. We spreken dan over ‘moderne tartan’.

Vroeger werd er alleen wol voor de stof gebruikt. Tegenwoordig worden er ook andere materialen gebruikt zoals katoen.

Waar komt tartan vandaan en waar staat het voor?

Vroeger waren er weversfamilies met een eigen patroon en kleurgebruik, sommige natuurlijke verfkleuren waren namelijk alleen maar in een bepaalde regio te krijgen. Mensen die bij die families in de regio woonden droegen dus tartan in die kleur en dat patroon. Het maakte niet uit wie welke tartan droeg. Het transporteren van andere kleuren wol kostte veel tijd en geld. Hooglanders droegen daarom wat er voor hun beschikbaar was.

Tijdens Jacobitische opstanden in 1745 vochten Highlanders mee met Bonnie Prince Charlie. Nadat ze de slag bij Culloden hadden verloren, werd tartan verboden. De overheid riep een “Dress Act” in, waarin werd beschreven dat het voor mannen verboden was de stof te dragen.

Wanneer je bij het leger ging, was de stof niet verboden. Zo konden een aantal Schotten het materiaal toch een beetje in leven houden. Deze wet bleef zo’n 35 jaar in stand en toen het werd afgeschaft, raakten veel patronen in vergetelheid. In 1822 werd tartan weer populair, nadat koning George IV vond dat burgers in officiële functie hun eigen tartan zouden mogen dragen.

Omdat er veel patronen verloren zijn gegaan, konden de kleermakers uit die tijd hun eigen tartans ontwerpen.

Rond de negentiende eeuw begon men dus specifiek voor clans of families te ontwerpen. Er zijn inmiddels meer dan 25.000 geregistreerde tartans die horen bij een clan of familie. Daarnaast zijn er veel verschillende tartans voor het leger en zelfs ook voor bedrijven en regio’s buiten Schotland. Canada heeft bijvoorbeeld ook een eigen tartan, de ‘maple leaf tartan’, dat zelfs een nationaal symbool is sinds 2011.

Een eigen kilt?

Tartan is de trots van Schotland. De rijke, culturele achtergrond zorgt ervoor dat het dragen van je eigen tartan een gevoel van verbintenis en saamhorigheid brengt. Zeker op evenementen zoals de Highland Games kun je je eigen clan makkelijk terugvinden na een spel of bargevecht.

Hoor jij bij een clan met een eigen tartan? Hoe zou jouw tartan eruitzien als je het zelf zou ontwerpen?

Door Dewi van Zeggelaar

Bekijk ook