Blog

Keltfacts: Whisky voor beginners

We laten jullie graag kennis maken met de Keltische cultuur in onze rubriek Keltfacts. In deze blog onderzoeken we whisky.

Het is het jaar 1494. Pater John Cor ontvangt een aanvraag van de Schotse koning om 500 flessen Aquavita te produceren. Dit Water des Levens zou allerlei ziektes en kwaaltjes genezen. Gelukkig heeft het recept van dit wondermiddel honderden jaren overleefd. Zelfs vandaag de dag kennen we dit Water des Levens nog en wordt het veelvuldig gedronken. In 1494 bestelde de Schotse koning namelijk 500 flessen whisky.

Aqua Vita

De geschiedenis van whisky begint ver weg van Schotland. Rondreizende Ierse monniken leerden de kunst van het destilleren in het Midden-Oosten. De Arabieren gebruikten die techniek om een parfum van bloemen te maken, dat al-koh’l werd genoemd.
Teruggekeerd in Ierland zagen de monniken een ander toepassing voor destilleren.
Met gerst als belangrijkste ingrediënt maakten ze een drankje dat ze uisge beatha noemden. Dit was de Ierse term voor Aqua Vita. Toen de Britten Ierland bezetten vonden ze uisge beatha moeilijk om uit te spreken. Uisge werd fuisce, fuisce werd whisky.
Ierse missionarissen brachten de techniek en het recept naar Schotland. De daaropvolgende jaren werd het produceren van whisky een bezigheid die vooral werd uitgevoerd in kloosters.

Moonshine

Rond 1543 keerde Koning Hendrik VIII van Engeland de Katholieke Kerk in Rome de rug toe. Hij begon kloosters te sluiten, de monniken aan hun lot overlatend.
Om rond te kunnen komen gingen de monniken zelf whisky produceren en verkopen. De vraag groeide en de destilleertechnieken en kwaliteit verbeterden. Whisky werd steeds populairder, niet alleen in Groot-Brittannië maar ook in andere landen.
Zo populair zelfs, dat rond 1700 de overheid besloot om er hoge belastingen op te heffen. Veel destilleerders gingen ondergronds. In het geheim stookten ze midden in de nacht en al snel werd de bijnaam van whisky “Moonshine”.
Het smokkelen en de illegale handel van whisky zou nog 150 jaar doorgaan. Vooral in Schotland. In 1780 waren er 8 legale en ongeveer 400 illegale stokerijen!
Om het gigantische probleem van de illegale productie te stoppen werden de belastingen uiteindelijk verlaagd. In 1823 werd het weer winstgevend om een destilleervergunning te kopen, voor maar 10 Britse ponden. Nu het stoken weer legaal was, werden de destilleertechnieken steeds verfijnder. Schotse en Ierse whisky’s werden populairder dan ooit.

Hoe wordt whisky gemaakt?

De eerste stap is om gebrande en fijngemalen gerst te mengen met warm water. Dit wordt een vloeistof die suiker bevat. Door gist toe te voegen begint de vloeistof te fermenteren. Het resultaat daarvan is een drankje dat ongeveer 8% alcohol bevat: wash.
Het kookpunt van alcohol is lager dan het kookpunt van water. Door deze wash voorzichtig te verhitten condenseert de alcohol eerder dan het water. Hierdoor worden het water en de alcohol gescheiden, waardoor de drank een hoger percentage aan alcohol krijgt.
Na het destilleren wordt de whisky in houten vaten bewaard om te rijpen. Hoe langer de whisky rijpt, hoe intenser de smaak wordt. Het soort hout van de vaten heeft een grote invloed op de smaak.
Maar dat niet alleen.. De verschillen in het water, de gerst en de turf (waar de gerst mee wordt gestookt) per regio hebben daar ook invloed op. Een echte expert kan aan de smaak en geur van een whisky aflezen waar deze is geproduceerd

“Een neat single malt Scotch alsjeblieft!”

Het jargon van whisky klinkt als geheimtaal, maar het spreken ervan is makkelijker dan het lijkt. Ten eerste is er een verschil tussen single malt whisky, grain whisky en blended whisky.
Single malt whisky is geproduceerd in één destilleerderij. Dit betekent niet dat een single malt uit één batch komt. Verschillende batches uit één destilleerderij worden gecombineerd om de beste smaak te krijgen.
Grain whisky is een whisky waar verschillende graansoorten met de gerst worden gemixt. Dat zorgt voor een lichtere smaak dan een single malt.
Een blended whisky combineert single malt whisky’s en grain whisky’s van verschillende destilleerderijen. Verschillende smaken worden gemengd tot het perfecte recept. Omdat de combinaties eindeloos zijn heeft deze soort whisky de meeste variatie in smaak.
Wat is het verschil tussen whisky en Scotch? Scotch is de term die gebruikt wordt voor whisky geproduceerd in Schotland, net zoals Bourbon refereert naar whisky uit de Verenigde Staten. Om je product deze naam mee te mogen geven moet je bepaalde regels over de ingrediënten en het recept volgen.
Tenslotte betekent je whisky on the rocks drinken dat je ijs bij je drankje doet. Dit wordt over het algemeen afgeraden. Als je van koude whisky houdt kun je speciale whiskystenen gebruiken. De overdosis aan water van de smeltende ijsklontjes doodt de smaak. Je whisky neat drinken betekent dat je je whisky puur drinkt. Alhoewel sommige mensen ervan houden om één druppel water aan hun whisky toe te voegen, omdat dat de meer subtiele smaken naar voren brengt.

Wat is jouw favoriete whisky, en hoe drink jij het?

Door Norn Wesselius

Bekijk ook